سفال ایران | Persian pottery

سفالگری یا کوزه گری یکی از ابتدایی ترین اختراعات بشر است که در ایران سابقه طولانی و درخشان دارد.با توجه به موقعیت جغرافیایی کشور ایران و حضور در محل تقاطع تمدن های باستانی و کاروان های مهم، در همه دوره ها درگیر سفالگری بوده است.

هنر ايران در درجه اول به زندگي پيوند نزديك دارد و تار و پود آن از تجربيات بشري بافته شده است. آنچه را كه خوار مايه و بازاري است مي آرايد و زيور مي‌بخشد. در همه دوران ايران باستان هنر ايران نيروهاي آسماني را مي جويد و مي‌كوشد با وسايلي كه دارد با اين نيرو ارتباط بيابد، از او ياري بخواهد، قهر و خشم او را فرو بنشاند و او را مدح و ستايش كند. از قديمترين زمان اگرچه هنر امري عادي و معمول بود ايرانيان براي زيبايي مقامي بلند قائل بودند. در طي قرنها هميشه ذوق و فهمي عام و استادانه مايه ترقي هنر بود. حمايت شاهان كه نسبت به هنر دلبسته و كريم بودند پيوسته وجود داشت و زيبايي هميشه و در هر امري به مقام عالي مي رسيد.

سفالگری یا کوزه گری یکی از ابتدایی ترین اختراعات بشر است که در ایران سابقه طولانی و درخشان  دارد.با توجه به موقعیت جغرافیایی کشور ایران و حضور در محل تقاطع تمدن های باستانی و کاروان های مهم، در همه دوره ها درگیر سفالگری بوده است. اما باستان شناسان چهار منطقه ی مهم و عمده در تولید سفال را مشخص کرده اند

  • غرب کوه های زاگرس   
  • لرستان
  • آذربایجان                                   
  • سیستان و بلوچستان

علاوه بر این مناطق ، نواحی کویری ایران همواره درحال سفالگری بوده اند. قدمت سفالگری در ایران به هشت هزار سال قبل از میلاد برمیگردد.فرضیه ای وجود دارد مبنی بر اینکه ریشه ی پیدایش سفال در صنعت سبد بافی بوده است و انسان نخستین از گل‌های اندودکننده کف سبدهای گیاهی پس از خشک شدن یا قرار گرفتن در آتش و سوختن چوب‌های سبد، الهام گرفته است.

از ویژگی و سنت های سفالگری ایران، سفال قرمز رنگ منقوش است که در طول هزاره های ششم و پنجم قبل از میلاد ، در حواشی کویر مرکز ایران  شکل گرفت. این سفال های دست ساز قرمز رنگ و دارای خمیری مخلوط با پودر شن یا گیاهان خرد شده است. این نوع سفال طی حفاری‌های باستان‌شناسی از محوطه‌های باستانی چشمه علی، قره تپه شهریار، اسماعیل‌آباد، تپه زاغه، سیلک و حصار شناسایی شده‌اند.

در منطقه سیلک کاشان نیز سفالینه های قرمز رنگی یافت شده که از لحاظ صنعتی نسبت به سفالینه های پیش از آن کامل تر است و مشخص است که آنها را در کوره های ابتدایی میساختند.

ساکنین سیلک تصویر پرندگان و حیوانات وحشی را با رنگ سیاه روی سفالینه ها نقش میزدند. و به تدریج این ظروف شفاف‌تر و شکل آن‌ها منظم‌تر شد، از این‌جا می‌توان حدس زد که مردم آن ناحیه جهت انجام این عمل به اختراع چرخ نائل شده بودن، چرخ آن‌ها تخته باریکی بوده‌است که بر زمین می‌گذاشته‌اند و آن را با دست می‌چرخاندند و به این ترتیب به ظروف خود شکل زیباتری می‌دادند.

این نوع ظروف و مشابه آن در هیچ یک از کشور های آن دوران دیده نشده و میتوان نتیجه گرفت ایرانیان در سفالگری سرآمد اقوام دیگر بودند.

روی سفالینه های سیلک شاهد تصاویر بزکوهی و اسب و خورشید هستیم.همزمان با شكل گيري نقوش تزئيني بر روي سفال، با هنر نقش برجسته در اين دوره‌ها روبرو هستيم.

هنر نقش برجسته از هنرهايي است كه ايرانيان باستان از هزاران سال پيش از تاريخ به آن توجه داشتند ليكن اين هنر در اندازه هاي بزرگ آن بيشتر بر روي سنگ و با حجاري اجرا مي شد و فقط اندازه هاي كوچك آن بود كه به كمك فلز و گاهي گل انجام مي شد. نقوش اين نقش برجسته ها در بيشتر مواقع واقعي و در مواردي در دوره هايي خاص نقوش تجريدي بكار مي رفت.

اختراع چرخ سفالگری ، مهم ترین تحول این صنعت است که در هزاره ی چهارم قبل از میلاد اتفاق افتاده است . سفالگران ابتدا از چرخ های کندگردش استفاده میکردند سپس به چرخ های تندگردش و پر سرعتی که امروزه نیز استفاده میشود، دست یافتند.

بعد از این شاهد نوع دیگری سفال در مناطق شمال فلات ایران هستیم که به سفال خاکستری معروف است. این سفال چرخساز است واز نظر ساخت و تزیینات تحت تاثیر ظروف فلزی هم عصر خود قرار گرفته است. سفال خاکستری با تکنولوژی بالا و در کوره‌ای مخصوصی که سفالگر به خوبی در آن کنترل حرارت و میزان اکسیداسیون فعال را اعمال می‌کرده‌است پخته شده‌اند. فرهنگ سفال خاکستری از اوائل هزاره سوم  قبل از میلاد در مناطق باستانی یانیک تپه اردبیل، تورنگ تپه گرگان، تپه حصار دامغان شناسایی شده‌است. سفال خاکستری براق در طول عصر آهن یعنی از اواسط هزاره دوم قبل از میلاد به بعد در اکثر نقاط فلات ایران گسترش یافت و در همین دوره به اوج زیبائی، ظرافت و پیشرفت تکنیکی در ساخت و پخت و و تزیین رسید.



از نیمه‌های هزاره اول قبل از میلاد با رونق فلزکاری صنعت سفالگری رو به افول می‌رود به‌طوری‌که در دوران تاریخی سفال‌های ساخته شده، عمدتاً بسیار خشن و بدون نقش هستند و از ظرافت سفال های پیشتر خبری نیست.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on skype

مقاله را به اشتراک بگذارید | Share the post

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *